GES Yer Seçiminde Dikkat Edilmesi Gereken 7 Kritik Mekânsal Kriter

Güneş Enerji Santralleri (GES) yatırımları, yüksek ilk yatırım sermayesi ve 25 yılı aşan işletme ömrüyle enerji sektörünün en dinamik alanlarından biridir. Ancak Türkiye'de GES geliştiren yatırımcıların en sık düştüğü yanılgı, sadece bölgenin yıllık ortalama güneş radyasyonu (GHI) değerine bakarak arazi satın almaktır. Oysa arazi ediniminden sonra ortaya çıkan bir tarım şerhi, çözülemeyen kadastro yolu problemi veya yüksek eğim, projenin tamamen iptal olmasına sebep olabilmektedir.

"Bir güneş santralinin karlılığı panel teknolojisinden önce, kurulduğu arazinin mekânsal ve yasal fizibilitesi ile belirlenir. Yanlış seçilmiş bir parsel, en verimli paneli dahi zarara dönüştürür."

1. Toprak Niteliği ve 5403 Sayılı Kanun Kısıtları

Türkiye mevzuatına göre tarım arazilerinin korunması esastır. 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu gereğince; Mutlak Tarım Arazileri, Özel Ürün Arazileri, Dikili Tarım Arazileri ve Sulu Tarım Arazileri üzerine GES kurulamaz. Arazinin yetkili İl Tarım ve Orman Müdürlüğü tarafından "Kuru Marjinal Tarım Arazisi" olarak tescil edilmesi şarttır. Zeytinlik alanların ise 3573 sayılı kanun uyarınca 3 km yakınında dahi bu tür projelere izin verilmemektedir.

2. Topoğrafik Eğim ve Bakı (Yönelim) Faktörü

GES sahalarında ideal eğim %0 ile %5 arasındadır. %10'un üzerindeki eğimler hafriyat, zemin tesviyesi ve çelik konstrüksiyon maliyetlerini fahiş ölçüde artırır. Bakı açısında ise mutlak suretle Güney veya Güneydoğu/Güneybatı yönelimi aranmalıdır. Kuzeye bakan yamaçlar, panellerin kış aylarında birbirini gölgelemesine ve ciddi verim kaybına neden olur.

3. Trafo Merkezine (TM) Uzaklık ve Kapasite Tahsisi

Santralde üretilen enerjinin sisteme verilebilmesi için TEİAŞ veya TEDAŞ trafo merkezine bağlantı hattı (Enerji Nakil Hattı - ENH) çekilmesi gerekir. Hat mesafesi uzadıkça kamulaştırma (irtifak hakkı) maliyetleri, direk dikim masrafları ve hat kayıpları artar. Proje öncesinde TEİAŞ trafo merkezinin güncel lisanssız/lisanslı kapasitesi mutlaka doğrulanmalıdır.

4. Kadastral Yol Cephesi

İmar Kanunu ve mevzuat uyarınca, resmi bir kadastral yola cephesi bulunmayan parsellere imar planı onaylanamaz ve inşaat ruhsatı verilemez. Aday parselin yola cephesi yoksa, komşu parsellerden irtifak/geçit hakkı tesisi yapılmalı veya yol terki çözülmelidir.

5. Çevresel ve Kültürel Koruma Alanları

Parselin Doğal Sit, Arkeolojik Sit, Milli Park, Yaban Hayatı Geliştirme Sahası, Sulak Alan veya Askeri Yasak Bölge sınırları içinde kalmadığının Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) ortamında taranması zorunludur. Bu alanlarda kurumların olumsuz görüş vermesi kesindir.

6. Zemin Yapısı ve Jeolojik Taşıma Gücü

Panellerin çakılacağı veya beton ayakların oturacağı zeminin korozyon riski, yeraltı suyu yüksekliği ve sıvılaşma potansiyeli incelenmelidir. Yüksek kayalık zeminler kırma ve delme maliyeti yaratırken, gevşek bataklık zeminler rüzgar yükü altında statik riskler oluşturur.

7. Mülkiyet Durumu ve Hisse Pürüzleri

Müstakil tapulu araziler imar planı süreçlerini aylarca hızlandırır. Çok ortaklı hisseli arazilerde tek bir hissedarın dahi itirazı veya imza vermemesi süreci kilitleyebilir. Arazinin üzerinde kamu haczi, ipotek veya şufa davası şerhleri bulunmamalıdır.